Η δύναμη του ψέματος.
Το έργο – Η σκηνοθεσία:
Το βραβευμένο έργο του σπουδαίου Αμερικανού θεατρικού συγγραφέα Σαμ Σέπαρντ «Το Ψέμα του Μυαλού» («A lie of the mind») που πρωτοπαρουσιάστηκε στη Νέα Υόρκη το 1985, αποτελεί ένα δύσκολο ζοφερό δράμα με πολλές αναγνώσεις.
Το κείμενο αφορά στην ιστορία δύο οικογενειών διαφορετικής κουλτούρας, το πώς φέρονται μεταξύ τους, τι πιστεύουν για το νόημα της ζωής και πώς διαχειρίζονται τα βαθιά πράγματα που αναδύονται από μέσα τους με απροσδόκητο τρόπο, σε πλαίσιο καταιγισμού εικόνων και ψυχοπνευματικών εκρήξεων. Το ερέθισμα για το ξεκίνημα της ιστορίας προκαλείται μέσα στο γάμο δύο νέων, από μια πράξη ανείπωτης βίαιης επίθεσης, του Τζέικ ενάντια στη Μπεθ, η οποία υφίσταται εγκεφαλική βλάβη.
Το έργο αναπτύσσεται σκηνικά, άλλοτε με αργό ρυθμό, άλλοτε με έντονα ταχύ, προωθώντας την εξέλιξη της πλοκής. Η αργότητα της δράσης στην αρχή, αλλά και σχεδόν καθόλη τη διάρκεια του έργου, στοχεύει στο να φωτίσει την λανθάνουσα κακή λειτουργία του «φορτίου» των προσώπων και στις δύο οικογένειες. Αυτή η σκηνοθετική συμπεριφορά συνάδει επαρκώς με το πλαίσιο ενέργειας των νοηματικών αξόνων, οι οποίοι εμπεριέχουν και ωμό ρεαλισμό, αλλά και ένα είδος ποιητικότητας, στοιχεία που χαρακτηρίζουν το κείμενο του συγγραφέα Σαμ Σέπαρντ.
Τα θέματα που αγγίζονται, όπως η απομυθοποίηση του αμερικανικού ονείρου, η βία, ο φόβος, η απώλεια της μνήμης και της νοητικής ικανότητας, δημιουργούν ένα δυσδιάκριτο τοπίο θαμπό και ασαφές, όπως ακριβώς είναι και οι ζωές των «ηρώων».
Αυτή που αναγνωρίζεται ως διακριτή, καταλυτική ιδιότητα, είναι ο φόβος και η παγίδα που αυτός στήνει στοιχειώνοντας το μυαλό με ένα σωρό ψέματα, αγνοώντας δειλά ή επιδεικτικά την όποια αλήθεια. Και αυτό σημαίνει την υποσχόμενη ασφάλεια από ενοχή και πόνο στον άνθρωπο που αντιδρά στην πραγματικότητα και επιλέγει να αμύνεται, επινοώντας το δικό του παραμύθι.
Έτσι ποικιλοτρόπως πληρώνει αδρά το κόστος του τιμήματος που παράγει η ψευδαισθησιακή «συνείδησή» του. Αυτή η στρατηγική ζωής, με το ψέμα να εξαπατά το νου, είναι γνώριμη και στο σημερινό σύγχρονο κόσμο, όπου το άτομο χάνεται μέσα στον κυκεώνα της πολυπληροφόρησης και απλώς επιβιώνει με ανωριμότητα μακριά από το «μέσα» του, αδυνατώντας να επικοινωνήσει με τον ενδόμυχο εαυτό του, αλλά και με τους άλλους.
Ο πυρήνας του θεματικού ιστού που γίνεται κίνητρο για ευρύ προβληματισμό πάνω σε αξιακό κώδικα, ενισχύει τη διαχρονική αξία του συγκεκριμένου έργου. Όλο αυτό το υλικό η σκηνοθέτιδα Ελένη Σκότη το οργανώνει και το δομεί, με ευαισθησία, ποιότητα και δύναμη παράλληλα, ώστε να κερδίσει το ενδιαφέρον του θεατή για ένα τόσο σκοτεινό και υπαρξιακό δημιούργημα, γεμάτο από σκληρές σκηνές, γήινες διαδρομές, αλλά και φιλοσοφικά γνωρίσματα.
Οι ενστάσεις μου αφορούν στη χρονική διάρκεια της παράστασης, η οποία κουράζει και μαζί με την αργότητα σε πολλά σημεία, δεν αφήνει περιθώρια στο κοινό να εισχωρήσει στο δραματουργικό βάθος.
Ερμηνείες:
Παίζουν οι Μελέτης Γεωργιάδης, Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη, Κατερίνα Γιαχαλή, Ορέστης Τζιόβας, Γιώργος Τριανταφυλλίδης, Βαγγέλης Αμπατζής, Ήβη Νικολαΐδου, Μαρία Δαμασιώτη. Όλοι οι ηθοποιοί εργάστηκαν με αφοσίωση για το επιθυμητό αποτέλεσμα, καθώς υπηρέτησαν το λόγο, την έκφραση και την κίνηση δεξιοτεχνικά. Οι ρόλοι είναι δύσκολοι και πολυσχιδείς, με ψυχολογικές διακυμάνσεις σε όλη την κλίμακα των αισθήσεων, ιδεών, προκαταλήψεων και συναισθημάτων. Και αυτό απαιτεί πείρα, ήθος και πίστη στην παραγόμενη θεατρική συνθήκη.
Ξεχώρισαν οι Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη, Ορέστης Τζιόβας, Μελέτης Γεωργιάδης και Ήβη Νικολαΐδου.
Συντελεστές:
Καίρια μετάφραση / λειτουργικά σκηνικά Γιώργος Χατζηνικολάου, κατάλληλα κοστούμια Μαρία Αναματερού / Γιώργος Χατζηνικολάου, εναρμονισμένοι με το έργο φωτισμοί Αντώνης Παναγιωτόπουλος, σωστή κίνηση Μαργαρίτα Τρίκκα, σκηνική πάλη Θάνος Δερμάτης, ιδιαίτερη, υποβλητική μουσική και sound design Άγγελος Αγγελίδης, παραγωγή Ομάδα Νάμα.
Συμπέρασμα:
«Το Ψέμα του Μυαλού», του Σαμ Σέπαρντ, σε μετάφραση Γιώργου Χατζηνικολάου και σκηνοθεσία Ελένης Σκότη, στο Σύγχρονο θέατρο αποτελεί αξιοπρεπή θεατρική παράσταση, με έμπνευση και δραματική πολυχρωμία.
Πηγή: Ζωή Τόλη, enetpress, 01/02/2026
