Θέατρο θέατρο
& παιδί
Μουσική Εικαστικά Σεμινάρια οι Χώροι Ομάδα ΝΑΜΑ

 

 

 

αρχική > θέατρο > Αγαπητή Ελένα > Κριτικές

 
 

αγορά εισιτηρίων μέσω web: viva.gr

κρατήσεις θέσεων: 210 5138067

 
ΚΡΙΤΙΚΕΣ  

Αγαπητή Ελένα

της Λουντμίλα Ραζουμόβσκαγια

σε σκηνοθεσία Ελένης Σκότη
& καλλιτεχνική δ/νση παραγωγής Γιώργου Χατζηνικολάου

 

 

 αναδημοσίευση εδώ
κριτικών από τα παρακάτω έντυπα
(με τη σειρά δημοσίευσης):

 link,
στις κριτικές που είναι
ανεβασμένες σε ιστοσελίδες:

ΑΘΗΝΟΡΑΜΑ - Ιλειάνα Δημάδη

Ειρήνη Αϊβαλιώτου - catisart

ΤΑ ΝΕΑ - Κ. Γεωργουσόπουλος

Παναγιώτης Μήλας - catisart

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ - Άννυ Κολτσιδοπούλου

Νάνσυ Φαφούτη - followme

κάθε εβδομάδα
4 παραστάσεις:
από Πέμπτη
έως Κυριακή

ATHENS VOICE - Εύη Προύσαλη

Μιχάλης Παπαευθυμίου - tralala

ΕΞΕΛΙΞΗ - Τάσος Μεργιάννης

Νεκτάριος-Γεώργιος Κωνσταντινίδης - tvxs

ΕΠΕΝΔΥΣΗ - Ηρακλής Λογοθέτης

 
 

Ο δρόμος της Αριστεράς - Χριστίνα Ανδρέου

 

ΤΟ ΒΗΜΑ - Λουίζα Αρκουμανέα

 
 
 

Αθηνόραμα

Ιλειάνα Δημάδη

ευχαριστούμε τους χορηγούς:








  

 


 




 















 

Τέσσερις έφηβοι κρατούν σε ομηρία την καθηγήτριά τους σε ένα έργο-δυναμίτης από τη Σοβιετική Ένωση του 1980. Η γενιά του σοσιαλισμού συγκρούεται με εκείνη της επερχόμενης περεστρόικα και η ιδεολογική αντιπαράθεση αποκτά την ένταση ψυχολογικού θρίλερ, σε μια παράσταση που αξίζει να δουν, εκτός των άλλων, έφηβοι μαθητές κι εκπαιδευτικοί.

 Τέσσερις μαθητές επισκέπτονται την καθηγήτριά τους με άλλοθι τα γενέθλια της προκειμένου να της αποσπάσουν το κλειδί για το ντουλάπι όπου φυλάσσονται τα γραπτά τους. Θεωρούν πως από αυτά κρίνονται η μελλοντική ευτυχία και η ευημερία τους. Η καθηγήτρια όμως είναι ανένδοτη. Η σύγκρουση είναι σφοδρή, αντικατοπτρίζοντας το χάσμα γενεών και το τέλμα των αντιπαρατιθέμενων ιδεολογιών. Μολονότι οι ήρωες του έργου φαντάζουν σχηματικοί και η έκβαση τραβηγμένη, η συγγραφέας αποδεικνύει με ακρίβεια το θεώρημά της: το πειραματόζωο του σοβιετικού σοσιαλισμού (η καθηγήτρια Ελένα) κι εκείνα της επερχόμενης περεστρόικα και της γκλασνόστ (οι μαθητές), κλεισμένα στο κλουβί-διαμέρισμα της πρώτης, παραδίνονται σε έναν εμφύλιο γεμάτο ηττημένους.

Έργο κατά παραγγελία ήταν το «Αγαπητή Ελένα». Το υπουργείο Πολιτισμού της Σοβιετικής Ένωσης ανέθεσε το 1980 στην 32χρονη τότε Λουνμτίλα Ραζουμόβσκαγια να γράψει θέατρο «για την ανήσυχη εφηβεία». Χωρίς να αντίκειται στα βασικά ιδεώδη του σοσιαλισμού, το έργο απαγορεύτηκε από τη σοβιετική λογοκρισία κι επανήλθε στο ρεπερτόριο το 1987. Κι όμως, κανένας από τους ήρωες της Ραζουμόβσκαγια δεν μπορεί να θεωρηθεί θετικός εκπρόσωπος της νέας κατάστασης. Με τη γνώση του παρόντος, το «Αγαπητή Ελένα», εκτός από εύφλεκτο θεατρικό υλικό, ικανό να πυροδοτήσει μια παράσταση υψηλής έντασης και ιδεολογικής εγρήγορσης, όπως αυτή της Ελένης Σκότη, έχει την ισχύ της παραβολής. Ζήσαμε πολύ σκοτεινούς καιρούς τα τελευταία σαράντα χρόνια. Τραχείς και σφοδρές μεταβάσεις -ηθικές, πολιτικές, ιδεολογικές και, βεβαίως, οικονομικές- σημειώθηκαν από το 1980 μέχρι σήμερα παντού. Το δύσθυμο τέλος του έργου μας φέρνει αντιμέτωπους με μια αυτογνωσία διόλου παρήγορη: ο διχασμός και η διάσπαση των ηρώων της Ραζουμόβσκαγια είναι και δικά μας.

Η σκηνοθεσία, υποστηριγμένη από την ακριβόλογη μετάφραση (Β. και Ειρ. Χαραλαμπίδου), το κινηματογραφικό σκηνικό-αναφορά στα σοβιετικά '80s (Γ. Χατζηνικολάου) και τους «οικιακούς» φωτισμούς (Αντ. Παναγιωτόπουλος), προσδίδει στο έργο μια ανησυχαστική ατμόσφαιρα ψυχολογικού θρίλερ. Τιθασεύει έτσι υφολογικά τη φλύαρη, στην «παράδοση» του Μαξίμ Γ κόργκι αντιπαραβολή επιχειρημάτων και ιδεολογημάτων. Ο ρεαλισμός είναι δουλεμένος στο έπακρο, με τον θίασο να καταθέτει νευρώδεις ερμηνείες και να οδηγείται σε σωστά ζυγιασμένες κλιμακώσεις και αποκλιμακώσεις της έντασης. Η Αριέττα Μουτούση, λιτή και μετρημένη στο ρόλο της μαραμένης γεροντοκόρης καθηγήτριας, έχει εξορίσει κάθε ίχνος της κωμικής της μανιέρας κι έχει επεξεργαστεί τις παύσεις, τις εξάρσεις, τους μορφασμούς και τις χειρονομίες της, τον ίδιο το ρυθμό της αναπνοής της. Ο Γιάννης Λεάκος ως στρεψόδικος Βαλάντια αποδεικνύει το υποκριτικό του ένστικτο: αλλάζει έντεχνα προσωπεία και ακόμη κι όταν κάποτε αγγίζει την υπερβολή, γνωρίζει πώς να παραμείνει εντός κλίματος. Ο Δημήτρης Σαμόλης -ήρεμη δύναμη- πείθει ως απεγνωσμένος ιδεολόγος, ενώ ο Χρήστος Κοντογεώργης και η Ηρώ Πεκτέση είναι επικοινωνιακά άμεσοι.

20/10/14 / ΤΑ ΝΕΑ

του Κ. Γεωργουσόπουλου

«Αγαπητή Ελένα»

Συμπληγάδες

Η συγγραφέας Λουντμίλα Ραζουμόβσκαγια καταπιάνεται με τον πυρήνα της ολέθριας αποτυχίας, του τελευταίου απ' ό,τι φαίνεται πειράματος ν' αλλάξει ο κόσμος: της εκπαίδευσης. Το έργο της «Αγαπητή Ελένα» απαγορεύτηκε στην περεστρόικα γιατί «συκοφαντούσε» τη νέα ανερχόμενη τάξη των θαυμαστών της αγοράς, της διαπλοκής και του χρήματος

 Αυτά τα εξαγριωμένα προϊόντα της βίας του συστήματος, των φακέλων κομματικής πειθαρχίας, με γονείς βυθισμένους στην τυπολατρία και τη βότκα, είναι η μαγιά που φουσκώνει το ψωμί το βουτυρωμένο της νέας τάξης πραγμάτων

  Όταν με την περεστρόικα το ζεύγος Καζάκου - Καρέζη έφεραν και έπαιξαν στην Ελλάδα το έργο του Γκέλμαν, σοβιετικού συγγραφέα, «Πρόσωπο με πρόσωπο» (το έπαιξε αργότερα και ο Κιμούλης με την Αγλαΐα Παππά) στην πρεμιέρα καθόταν δίπλα μου η Κουκούλου, ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ (σύζυγος κάποτε του Ζαχαριάδη). Όταν τελείωσε εκείνο το συνταρακτικό έργο, όπου ξεγυμνώνονταν μέσα από τη σχέση ενός ζεύγους της νομενκλατούρας, όλη η διαπλοκή, η διαφθορά, η συναλλαγή και η ηθική κυνικότητα μιας κοινωνίας που κάποτε έδωσε στην ανθρωπότητα ελπίδες για μιαν άλλη ηθική, μιαν άλλη συνείδηση και έναν ανθρωπινότερο τρόπο ζωής, χωρίς την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, γύρισα και είπα στην Κουκούλου, που καθόταν δυο θέσεις μακρύτερα από τον Χαρίλαο Φλωράκη: «Καλά, εσείς τόσα χρόνια αυτά δεν τα βλέπατε;». Εκείνη ήρεμα αλλά χλωμή μου απάντησε: «Πάντα σ' όλα τα καθεστώτα και τα πιο επαναστατικά υπάρχουν ανέντιμοι άνθρωποι, εγκληματίες, μωροφιλόδοξοι, τρωκτικά που ζουν στο περιθώριο». Επειδή υπήρξα γιος εξόριστου και είχα για τα φρονήματά μου πρόσφατα τότε ανέβει στην Μπουμπουλίνας και είχα κυνηγηθεί φακελωμένος από τη Δεξιά, μπήκα φουριόζος στο καμαρίνι της Καρέζη, όπου βρισκόταν καλεσμένος στην πρεμιέρα ο συγγραφέας Γκέλμαν και με τη βοήθεια της φίλης μεταφράστριας Μαρίας Μπέικου τον ρώτησα: «Οι ήρωες σας είναι μεμονωμένα εγκληματικά υπονομευτικά στοιχεία του κρατικού σας οργανισμού;». «Τι λέτε κύριε» μου απάντησε με ένα σαρκαστικό γελάκι: «Οι ήρωες μου είναι τυπικά δείγματα σοβιετικού πολίτη, γιατί είναι γνήσια προϊόντα του συστήματος, της κρατικής διαπλοκής, της εκπαίδευσης και της καθεστωτικής ιδεολογίας».

ΜΕΘΥΣΜΕΝΟΙ ΚΛΟΟΥΝ. Σε λίγο χρόνο μετά, το σύστημα αυτό κατέρρευσε από τα μέσα, σαν ένας πύργος από τραπουλόχαρτα. Και από τα ερείπια ως ελπίδα ξεφύτρωσε το γελοιωδέστερο υποκείμενο του μεταπολέμου παγκοσμίως: ο Γέλτσιν, ο μεθυσμένος κλόουν. Αυτές οι σκέψεις, πικρές και τραυματικές με κατέκλυσαν βλέποντας την παράσταση «Αγαπητή Ελένα» της Λουντμίλα Ραζουμόβσκαγια στο θέατρο Επί Κολωνώ παιγμένο από την Ομάδα Νάμα που διευθύνει και εμπνέει η Ελένη Σκότη. Η συγγραφέας κατορθώνει να ακροβατήσει πάνω σε τεντωμένο σκοινί, γιατί καταπιάνεται με τον πυρήνα της ολέθριας αποτυχίας, του τελευταίου απ' ό,τι φαίνεται πειράματος ν' αλλάξει ο κόσμος: την εκπαίδευση. Το άγριο και απάνθρωπο αυτό θέμα εντοπίζει την κρίση την ώρα της μετάβασης από το ένα καθεστώς στο άλλο και από το ένα στο άλλο ιδεολόγημα. Μια καθηγήτρια ρομαντική σ' έναν κόσμο και ένα σαθρό σύστημα, επιμένει στη ρητορική και στις αρχές που έθρεψαν την επανάσταση του 1917. Χωρίς να το θέλει, έχει εμμέσως συμβάλει να δημιουργηθεί με την ανοχή της ή την αφέλειά της, μια νέα γενιά, οι μαθητές της, που οραματίζονται τον κυνισμό, την ευνοιοκρατία, τη συναλλαγή που υπόσχεται ο δυτικός παράδεισος του ιδεολογήματος «ο σώζων εαυτόν σωθήτω» και «πατάτε επί πτωμάτων»!

Αυτά τα εξαγριωμένα προϊόντα της βίας του συστήματος, των φακέλων κομματικής πειθαρχίας, με γονείς βυθισμένους στην τυπολατρία και τη βότκα, είναι η μαγιά που φουσκώνει το ψωμί το βουτυρωμένο της νέας τάξης πραγμάτων, τρέφει μαφίες, επεμβάσεις, οικονομικούς αποκλεισμούς και παιχνίδια χρηματιστηρίων.

 Η εκβιαζόμενη τίμια δασκάλα που υπερασπίζεται ξεφτισμένες ιδέες και ράκη ιδανικών, με τη ζέση τηονιέρων του '20 και τα φιλόδοξα παιδιά της που ονειρεύονται να γίνουν πλασιέ, ντίλερ και κίλερ του νέου καπιταλιστικού μοντέλου, που χτίζουν βιάζοντας, κλέβοντας, φτύνοντας πάνω σε ιδέες αιώνων ανθρωπισμού, συγκροτούν μια σύγχρονη εικόνα συμπληγάδων όπου συνθλίβονται αξίες, τιμαλφή, ήθη που κατέκτησε ο άνθρωπος μέσα στον χρόνο, παλεύοντας να κάνει τα τέσσερα πόδια δύο.

 ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ. Σημειώνω πως το έργο της Ραζουμόβσκαγια γράφτηκε για να καταδικάσει τις καπιταλιστικές ροπές μιας ανήθικης νέας γενιάς και να υπερασπιστεί τις αρχές του λενινιστικού ουμανισμού! Και απαγορεύτηκε στην περεστρόικα γιατί «συκοφαντούσε» τη νέα ανερχόμενη τάξη των θαυμαστών της αγοράς, της διαπλοκής και του χρήματος.

Η Ελένη Σκότη είναι δασκάλα ηθοποιών, δηλαδή ουσιαστική σκηνοθέτιδα. Έχοντας στη διάθεσή της την πείρα της Αριέττας Μουτούση και την υποκριτική διαθεσιμότητα τεσσάρων νέων ηθοποιών που θα γράψουν ιστορία (Γ. Λεάκος, Δ. Σαμόλης, Χρήστος Κοντογεώργης, Ηρώ Πεκτέση) έστησε μια παράσταση ουσίας, μουσική στις αρθρώσεις της και με λόγο καίριο και σωματικότητα σημαίνουσα. Έξοχα τα σκηνικά και κοστούμια του Γ. Χατζηνικολάου. Αριστούργημα προλεταριακού κιτς. Η μετάφραση των Βικτ. και Ειρήνης Χαραλαμπίδου καίρια. Οι φωτισμοί του Α. Παναγιωτόπουλου ψυχολογικοί.

 Η Αριέττα Μουτούση ως Ελένα Σεργκέγεβνα και ο Χρήστος Κοντογεώργης ως Βίτια σε σκηνή από τη θεατρική παράσταση «Αγαπητή Ελένα» από το έργο της Λουντμίλα Ραζουμόβσκαγια που ανεβάζει η Ομάδα Νάμα στο θέατρο Επί Κολωνώ.

Η Καθημερινή 27/10/2014

Άννυ Κολτσιδοπούλου

Ιστορίες εγκλεισμού και ομηρίας με πρωταγωνίστριες τη -μαθήτρια Αννα Φρανκ και την καθηγήτρια Ελένα Σεργκέγεβνα από την «Αγαπητή Ελένα», σε σκηνοθεσία Ελένης Σκότη, στο Επί Κολωνώ.

Ο άλλος εγκλεισμός, της καθηγήτριας μαθηματικών Ελένα Σεργκέγεβνα, δεν κράτησε δύο χρόνια και τριάντα ημέρες μα καμιά δεκαριά ώρες. Από τη στιγμή που τέσσερις τελειόφοιτοι μαθητές της την επισκέπτονται με δώρα για τα γενέθλιά της. Πραγματικός λόγος της επίσκεψής τους, να αποσπάσουν -με το καλό ή με τη βία- το κλειδί όπου φυλάσσονται τα γραπτά τους, προκειμένου διορθώνοντάς τα να εξασφαλίσουν την είσοδο τους στο πανεπιστήμιο και στην «επιτυχημένη ζωή» σύμφωνα με τις καπιταλιστικές αξίες, που τέλη της δεκαετίας του '70 έχουν ήδη επηρεάσει τη Σοβιετική Ένωση. Το μίζερο διαμέρισμα της Ελένας μετατρέπεται σε πεδίο αντιπαράθεσε ιδεολογιών, αξιών, ψυχολογικής βίας, εκβιασμών, κυνισμού και χάους. Η επίσκεψη εξελίσσεται σε ομηρία της καθηγήτριας και όποιου αλλάξει γνώμη, όμως καταλήγει απρόσμενα και αποκαλυπτικά για τις δύο πλευρές. Το έργο, που γνώρισε μεγάλη επιτυχία αλλά και τα δεινά της σοβιετικής λογοκρισίας το 1983, κρατάει αξιοπρόσεκτες ισορροπίες ανάμεσα στις «νέες» και «παλιές» αλήθειες και στο «χάσμα» των γενεών. Υπήρξε εναρκτήρια επιτυχία του θεάτρου Επί Κολωνώ πριν από 14 χρόνια και καθώς διανύουμε μια εξίσου ανασφαλή, συγκεχυμένη και ασταθή φάση σήμερα, έχει να πει αρκετά στους θεατές όλων των ηλικιών. Η Ελένη Σκότη οργάνωσε μια σφιχτή, εξαιρετικά ψυχολογημένη αντιπαράθεση ιδεολογικών μετώπων, με διακριτές ιδιαιτερότητες ανάμεσα στους τέσσερις εφήβους, δυνατές ανατροπές και εναλλασσόμενες, αληθινές καταστάσεις. Δούλεψε εξονυχιστικά όλες τις προσωπικότητες με κατανόηση της αλήθειας τους, όσο ενοχλητική κι αν είναι. Η πρωταγωνιστική προσωπικότητα της Ελένας βρήκε ιδανική ερμηνεύτρια στην Αριέττα Μουτούση, προσηλωμένη στις ηθικές αξίες της, τις οποίες διδάσκει, υπερασπίζεται με αυτοθυσία και για τις οποίες ζει μίζερη και στερημένη ζωή. Εξαιρετικοί οι μαθητές της, ο κυνικός Βαλάντια (Γιάννης Λεάκος), ο επιρρεπής στο αλκοόλ μα ηθικά άγρυπνος και θαρραλέος Βίτια (Χρήστος Κοντογεώργης), ο ασταθής και αδύναμος Πάβελ (Δημήτρης Σαμόλης), η πιθηκίζουσα ευτελή δυτικά πρότυπα, αλλά με ηθικά αναχώματα, ωραία Λιάλια (Ηρώ Πεκτέση), σε ένα συντονισμένο και αξιοπρόσεκτο κουαρτέτο ερμηνειών.

Η λαχτάρα της ελευθερίας, της ζωής και του έρωτα από τη μία - η αντιπαράθεση ιδεολογιών, η ψυχολογική βία και ο κυνισμός από την άλλη.

 

Athens Voice

Εύη Προύσαλη

 

Σε κάποια πόλη της Σοβιετικής Ένωσης, ένα βράδυ, τέσσερις μαθητές προσέρχονται στο σπίτι της συντηρητικής και εσωστρεφούς δασκάλας τους Έλενας με πρόσχημα να της ευχηθούν χρόνια πολλά για τα γενέθλιά της. Όσο περνά η ώρα όμως αποκαλύπτεται ότι ο πραγματικός λόγος της επίσκεψή τους είναι άλλος: να της αποσπάσουν το κλειδί της αίθουσας όπου φυλάσσονται τα γραπτά των εξετάσεών τους ώστε να μπορέσουν να κάνουν τις απαραίτητες διορθώσεις για να περάσουν στο πανεπιστήμιο ή απλώς για να καλυτερέψουν το βαθμό τους, πράγμα που θα τους είναι απαραίτητο για τη μετέπειτα καριέρα τους. Η αρχική έκπληξη της Έλενας δίνει τη θέση της σε μια σθεναρή αντίθεση και αντίσταση απέναντι στη συνεχή πίεση των μαθητών της. Η κατάσταση οξύνεται συνεχώς, καθώς οι 18χρονοι επιμένουν χωρίς να υποχωρούν έως ότου σταδιακά φτάσουν στα άκρα.

Το έργο είναι γραμμένο στη Ρωσία του 1980, μία μόλις δεκαετία πριν από την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού. Απαγορευμένο αρχικώς από το καθεστώς, καθώς η συγγραφέας ανήκε στους διαφωνούντες διανοούμενους, επιτράπηκε, όμως, αργότερα με την έλευση της περεστρόικα. Το κείμενο αναφέρεται στις παθογένειες ενός πολιτικού συστήματος το οποίο αγνόησε τις ανθρώπινες ανάγκες προς όφελος των ιδεολογημάτων που οι εκάστοτε πολιτικοί αρχηγοί επέβαλαν. Δημιουργήθηκε έτσι μια εξουσιαστική πυραμίδα, κατ’ όνομα σοσιαλιστική, καθώς στο εσωτερικό της σπαρασσόταν από γραφειοκρατία, ανισότητα και κατάχρηση εξουσίας.

Σταδιακά, η εξουσιαστική αυτή πρακτική κατέκτησε όλα τα κοινωνικά στρώματα μ’ αποτέλεσμα να καταστρέψει και να διαφθείρει τις συνειδήσεις των πολιτών. Η νέα γενιά που ανδρώθηκε μέσα σ’ αυτό το καθεστώς της σήψης, όπως ήταν φυσικό, αδιαφόρησε εντελώς για την ιδεολογία του σοσιαλισμού ενώ απώλεσε ολοσχερώς τη διάθεση για αγώνα για μια καλύτερη κοινωνία. Αντιθέτως «προσαρμόστηκε» στην ισχύουσα τάξη πραγμάτων με μοναδικό στόχο να βρεθεί από την πλευρά των «επιτυχημένων» με κάθε κόστος. Στον αντίποδα, η ιδεολόγος δασκάλα, που αγωνίζεται με αυτοθυσία για μια ιδέα που έχει προ πολλού χαθεί. Έχοντας επίγνωση της πολιτικής και κοινωνικής διαφθοράς, ο αγώνας της τώρα επικεντρώνεται στη διατήρηση και διαφύλαξη της εσωτερικής και προσωπικής συνέπειας απέναντι σε αρχές και αξίες που δεν αλλοιώνονται από πολιτικά συστήματα, αλλά είναι πανανθρώπινες και διηνεκείς: αλήθεια, δικαιοσύνη, εντιμότητα. Ο αγώνας της είναι άνισος αλλά όχι μάταιος.

Το έργο είναι μια ρεαλιστική καταγραφή/ανατομία της παρακμάζουσας πολιτικής και κοινωνικής σοσιαλιστικής πρακτικής, όπως εφαρμόστηκε στη Σοβιετική Ένωση. Κείμενο (Λουντμίλα Ραζουμόβσκαγια) με άψογη δραματουργική δομή, ευφάνταστη πλοκή, το οποίο με την αδιόρατη αλληγορική νύξη του τέλους κατορθώνει να κινητοποιήσει τη σκέψη χωρίς να ακρωτηριάσει το συναίσθημα. Ο λόγος (μτφ. Βικτώρια Χαραλαμπίδου, Ειρήνη Χαραλαμπίδου), διάφανος, ευσύνοπτος και λιτός. Τα σκηνικά και τα κοστούμια (Γιώργος Χατζηνικολάου) προσεγμένα στην ιστορική τους λεπτομέρεια και οι φωτισμοί καίριοι (Αντώνης Παναγιωτόπουλος).

Η σκηνοθεσία (Ελένη Σκότη) αξιοποιεί με αξιοθαύμαστη επάρκεια τη δραματουργική κλιμάκωση των συγκρουσιακών καταστάσεων ενώ αναδεικνύει τις προσωπικότητες και τις σκέψεις των προσώπων αβίαστα. Η Αριέττα Μουτούση (Ελένα Σεργκέγεβνα) κατακτά την όψη της και τη φύση της έντιμης δασκάλας κι εκφράζεται με συνέπεια. Ίσως, η υπερβολική εγκράτεια της μορφής της, δεν συνάδει με την κατεκτημένη σοφία της σκέψης της, η οποία όταν υπάρχει «μαλακώνει» τη φυσιογνωμία λόγω της σιγουριάς που τη διακατέχει. Ο Γιάννης Λεάκος (Βαλόντια) άνετος, επιβλητικός, με επαυξημένη δόση σκηνικής αυτοπεποίθησης. Ο Χρήστος Κοντογεώργης (Βίτια) με φυσικότητα, χωρίς προσποίηση μεταδίδει την εσωτερική του αγωνία ακέραια. Ο Δημήτρης Σαμόλης (Πάβελ) περισσότερο απόμακρος κι εγκρατής ως «διανοούμενος», στερείται νεανικότητας. Η Ηρώ Πεκτέση, (Λάλια) αυθόρμητη κι ανεπιτήδευτη, κερδίζει υποκριτικά με την ειλικρίνειά της στη δύσκολη σκηνή της μετάνοιάς της.

Η σύγχρονη ελληνική κοινωνία παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τις περιγραφείσες καταστάσεις. Η έκβαση των αμφισβητήσεων, κοινωνικών και συνειδησιακών, έχει μέχρι στιγμής αδιευκρίνιστα αποτελέσματα. Ούτε είναι σαφές το ποσοστό των ανθρώπων που είναι διατεθειμένοι, όπως η Έλενα, να «φυλάξουν Θερμοπύλες». Το βέβαιο είναι ότι η «σύγκρουση» πολιτική, κοινωνική και δια-προσωπική, είναι αναπόφευκτη και ως προς τούτο το έργο είναι ένας καλός πλοηγός.

   

ΕΞΕΛΙΞΗ 2/11/2014

ένθετο: SYMBOL NEXT GENERATION

Τάσος Μεργιάννης

Τέσσερις νέοι εμφανίζονται με δώρα στο σπίτι της δασκάλας τους την ημέρα των γενεθλίων της. Ο στόχος τους δεν είναι να της ευχηθούν, αλλά να βρουν τρόπο να της πάρουν το κλειδί για να κλέψουν και να αλλάξουν τα γραπτά τους, που είναι κλειδωμένα στο σχολείο. Όταν της αποκαλύπτουν τον πραγματικό λόγο της επίσκεψης τους, το μικρό διαμέρισμα θα μεταβληθεί σε πεδίο μετωπικής σύγκρουσης. Η Αγαπητή Ελένα, της Λουντμίλα Ραζουμόβσκαγια είναι ένα ρώσικο έργο με το οποίο άνοιξε αυλαία το συγκεκριμένο θέατρο το 2000 (πάλι από την Ομάδα Νάμα και την Αριέττα Μουτούση στο ρόλο της δασκάλας). Γράφτηκε στη Σοβιετική Ένωση του '80, τότε που ο μεγάλος κύκλος του σοσιαλιστικού πειράματος πλησίαζε προς το τέλος του. Στην αρχή κρίθηκε απαγορευμένο από τη σοβιετική λογοκρισία, αφού η συγγραφέας ανήκε στους λεγόμενους «διαφωνούντες διανοούμενους». Η άρση της απαγόρευσης έγινε στην περεστρόικα.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ: Πρόκειται για ένα ψυχολογικό θρίλερ που θυμίζει το κινηματογραφικό Funny games του Χάνεκε, αφού η σύγκρουση εντείνεται κλιμακωτά. Από την αντιπαράθεση αξιών δύο γενεών, οι τέσσερις νέοι περνούν στην ψυχολογική βία και από εκεί σε άλλες πιο σκληρές μεθόδους. Η Αριέττα Μουτούση σε έναν από τους καλύτερους ρόλους της καριέρας της ως ιδεολογικά αταλάντευτη, συντηρητική δασκάλα είναι πιο πειστική στις σιωπές της παρά στις εκρήξεις της. Από τις ερμηνείες των τεσσάρων νεαρών της παράστασης, ξεχωρίζει αυτή του Γιάννη Λεάκου που ως Βαλόντια -αν και δεν έχει έννομο συμφέρον να παραδοθεί το κλειδί με τα γραπτά (το κάνει «έτσι για την πρόκληση»)-, φτάνει στα άκρα για να υπερασπιστεί όχι τους φίλους του, αλλά τα έωλα επιχειρήματά του. Είναι πολύ νωρίς, αλλά θα τολμήσουμε να το πούμε. Πρόκειται για μια από τις πιο δυνατές παραστάσεις που θα δούμε φέτος.

ΕΠΕΝΔΥΣΗ 15-11-2014

Ηρακλής Λογοθέτης

ΤΟ ΕΡΓΟ της Λουντμίλα Ραζουμόβσκαγια «Αγαπητή Ελένα» ανέβηκε με εξαιρετική επιτυχία το 2000 στο θέατρο Επί Κολωνώ και αποτέλεσε αφετηρία για την πορεία της νεοσύστατης τότε ομάδας ΝΑΜΑ.

Το έργο αυτό γράφτηκε στη Ρωσία των αρχών της δεκαετίας του '80, όταν τα σημάδια της εκφυλιστικής διαφθοράς είχαν καταβαραθρώσει ολόκληρο το σοβιετικό σύστημα και προανάγγελλαν την κατάρρευσή του. Η υπόθεση εξελίσσεται σε μια μικρή πόλη όπου ζει η καθηγήτρια Ελένα Σεργκέγεβνα, το διαμέρισμα της οποίας επισκέπτεται, με πρόφαση τα γενέθλιά της, μια ομάδα τελειοφοίτων του λυκείου. Η ατμόσφαιρα είναι αρχικά φιλική, αλλά οι πραγματικές προθέσεις των επισκεπτών αποκαλύπτονται σύντομα: Απαιτούν από την καθηγήτρια να τους παραδώσει το κλειδί του χώρου όπου φυλάσσονται τα γραπτά τους, προκειμένου να τα αλλοιώσουν για να εξασφαλίσουν την είσοδό τους στο πανεπιστήμιο. Η επίθεση στις αραχνιασμένες, όπως πιστεύουν οι νεαροί, ηθικές αρχές της Ελένας διέρχεται από πολλές φάσεις. Γλυκερή κολακεία, συγκινησιακοί ελιγμοί, κυνική επιχειρηματολογία, ωμή βία και συναισθηματικοί εκβιασμοί σαρώνουν το μίζερο διαμερισματάκι κατά κύματα, ώσπου οι αντιμαχόμενοι καταρρέουν αμοιβαία εξουθενωμένοι. Η σκηνοθέτρια της παράστασης Ελένη Σκότη επανέφερε αυτό έργο στη σκηνή με δεδηλωμένη την πεποίθηση ότι είναι πιο επίκαιρο από ποτέ, σε μια κοινωνία όπως η δική μας, που μαστίζεται από βαθιά ηθική και πολιτική κρίση. Ανέπτυξε τις συγκρούσεις των ηρώων με καθηλωτικό ρεαλισμό, υπογραμμίζοντας τις χαρακτηρολογικές και ιδιοσυγκρασιακές διαφορές τους. Ενορχήστρωσε τις εντάσεις και τις υφέσεις της δράσης σε ενιαίο ρυθμολογικό κώδικα. Σε αυτό συνετέλεσε αποφασιστικά και η ίδια παλιά δοκιμασμένη ομάδα των συνεργατών της: Η Βικτώρια και η Ειρήνη Χαραλαμπίδου, με την αιχμηρή τους μετάφραση. Ο Γιώργος Χατζηνικολάου, που πύκνωσε τον σκηνικό διάκοσμο με ασφυκτικές πινελιές. Ο Αντώνης Παναγιωτόπουλος, που ανέδειξε φωτιστικά την πρόοδο της πλοκής και, βέβαια, η Αριέττα Μουτούση, στον πρωταγωνιστικό ρόλο της καθηγήτριας. Η ώριμη ηθοποιός προσέδωσε στον δεσμό γλυκύτητας, υπευθυνότητας και εμμονής, που χαρακτηρίζει την Ελένα, μια βαθύτερη, αυθεντικά σπαρακτική ποιότητα. Ο Χρήστος Κοντογεώργης υπηρέτησε με αβίαστη πειθώ τα ξεσπάσματα του συναισθηματικά ασταθούς και αλκοολικού Βίτια. Ο Δημήτρης Σαμόλης χρωμάτισε με στοχαστική επιφυλακτικότητα τους διανοουμενίστικους ελιγμούς του Πάβελ. Ο Γιάννης Λεάκος ενσάρκωσε με συνδυασμό νεύρου και απάθειας τον κυνικό δυναμισμό του Βαλόντια. Η Ηρώ Πεκτέση έδωσε στη Λιάλια όλους τους τόνους μεταξύ ενός παρορμητικού καιροσκοπισμού και μιας προσβεβλημένης ευπάθειας, ολοκληρώνοντας τη διανομή σε μια παράσταση σφιχτοδεμένου συνόλου.

Ο δρόμος της Αριστεράς 15-11-2014

Χριστίνα Ανδρέου

Περί χάσματος γενεών και ηθικών αξιών...

Είναι κάποια έργα, όπως η Αγαπητή Ελένα, Ρωσίδας θεατρικής συγγραφέως Λουντμίλα Ραζουμόβσκαγια, που μοιάζουν με κουβάρι. Ένα κουβάρι που το ξετυλίγεις σιγά-σιγά και καθώς το ξετυλίγεις αναδύονται διαφόρων ειδών μηνύματα, διφορούμενα, ξεκάθαρα, εμπειρικά, προφητικά. Ένα κουβάρι που όταν φτάσεις στην άκρη του ανακαλύπτεις ένα μήνυμα, τόσο βαθύ, όσο η ίδια η ζωή. Γραμμένο στη Σοβιετική Ένωση της δεκαετίας του 1980 κατακλύζεται από το μουχλιασμένο άρωμα της προ των πυλών κατάρρευσης του σοσιαλιστικού ιδεώδους. Γι' αυτό και όλα στην Αγαπητή Ελένα είναι ρευστά. Το νέο μάχεται το παλιό και τούμπαλιν και ο φόβος για την άγνωστη μέρα που ξημερώνει ρίχνει παντού τη σκιά του. Σε αυτό το ζοφερό, τελματωμένο και μίζερο περιβάλλον, λοιπόν, οι ήρωες της Λουντμίλα προσπαθούν να ορθώσουν το ανάστημά τους απέναντι στον εχθρό, στον όποιον εχθρό προσπαθεί να στραγγαλίσει το είναι και τα όνειρά τους. Και ποιος είναι ο εχθρός; Για τους νέους είναι οι γηραιότεροι, για τους γηραιότερους οι νέοι, για τον κακό μαθητή είναι το κακό γραπτό του, για την όμορφη κοπέλα είναι ένας άφρονας ή ένας βίαιος άντρας, για τον φτωχό είναι η φτώχεια του, για τον πλούσιο ο φτωχός, για τον συντηρητικό η αλλαγή, για τον γραφειοκράτη η πρόοδος κ.ο.κ. Και το συγκλονιστικό στο έργο είναι πως ο θεατής παρακολουθεί σε όλη τη διάρκεια της παράστασης ένα ανοιχτό πεδίο μάχης. Μάχης με τα λόγια ή τις πράξεις. Η ιστορία δεν έχει περικοκλάδες ως σύλληψη. Τέσσερις νέοι φοιτητές σε μια πόλη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, εγκλωβισμένοι σε ένα κλινικά νεκρό εκπαιδευτικό σύστημα-κοινωνικό γίγνεσθαι, πηγαίνουν στο σπίτι της παλαιάς κοπής καθηγήτριάς τους στο σχολείο, με σκοπό να την παραπλανήσουν και να κλέψουν το κλειδί όπου βρίσκονται τα γραπτά τους για τις κατατακτήριες εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο. Σκοπός τους είναι να αλλάξουν τα κακά γραπτά με άλλα που θα τους επιτρέπουν την είσοδο στο πανεπιστήμιο, μήπως και έτσι αλλάξει και η τύχη τους σε σχέση με το μέλλον, με τη ζωή. Αλλάζουν, όμως, έτσι οι τύχες; Φυσικά, τα όσα θα επακολουθήσουν δεν είναι καθόλου ευχάριστα, είναι απλά επαίσχυντα. Οι ήρωες βγάζουν από πάνω τους τον μανδύα του ανθρώπου κάι ντύνονται με αυτόν του υπανθρώπου, ο καθένας με τη σειρά του, άλλος λιγότερο, άλλος περισσότερο. Γιατί στα αίσχη όλοι έχουν ευθύνη. Και αυτοί που συμμετέχουν και αυτοί που παρακολουθούν αυτούς που συμμετέχουν. Σαν καλό ψυχολογικό θρίλερ, λοιπόν, το έργο σε βάζει αμέσως στο νόημα: όποιος παίζει τον ρόλο του εξουσιαστή -άθελά του ή μη- ασκεί κάθε μορφής βία. Συνεχώς ψάχνεις να βρεις τον κυρίαρχο του παιχνιδιού. Οι ισορροπίες αλλάζουν κάθε λεπτό για να αναδειχθεί στο τέλος νικητής ο πιο διεφθαρμένος, αυτός που δεν διστάζει να πατήσει επί πτωμάτων. Κλασικά εικονογραφημένα... Παρακολουθώ χρόνια το έργο της Ομάδας Νάμα. Το έργο αυτό δυναμίτης είχε ξανανέβει πριν από 14 χρόνια, ανοίγοντας για πρώτη φορά την αυλαία του Θεάτρου Επί Κολωνώ. Είναι ίσως από τα λίγα έργα που δεν είχα δει, οπότε χάρηκα γι' αυτήν την... επιστροφή του στη σκηνή. Άλλωστε, οι δουλειές της σκηνοθέτιδας Ελένης Σκότη έχουν όλες μια συνέπεια. Συνέπεια αισθητικής και άποψης. Το Επί Κολωνώ είναι από εκείνα τα θέατρα που μέχρι στιγμής δεν έχει ακυρώσει με μια παράσταση του το ενδιαφέρον του κοινού. Είναι εξαιρετικά δύσκολο για χρόνια να κινείσαι με βαθμό «λίαν καλώς» και άνω σε όλες σου τις παραστάσεις. Αν και η συγκεκριμένη παράσταση δεν είναι από τις αγαπημένες μου στο τέλος της ημέρας, ωστόσο ήταν για μια ακόμη φορά ένα άρτιο θεατρικό δημιούργημα. Σκηνικά/Κοστούμια (Γιώργος Χατζηνικολάου), φώτα (Αντώνης Παναγιωτόπουλος) και μουσική επένδυση σε συνεχή διάλογο με την αθόρυβα νευρώδη σκηνοθεσία της Σκότη. Η Αριέττα Μουτούση, ως δασκάλα, «ντυμένη» με όλα εκείνα τα στερεότυπα του ρόλου της, κινήθηκε με της άνεση της πείρας. Οι Γιάννης Λεάκος, Δημήτρης Σαμόλης, Χρήστος Κοντογεώργης και Ηρώ Πεκτέση ουσιαστικοί, μετρημένοι και πολύ καλά δεμένοι θεατρικά, σαν γροθιά. Βέβαια, ο Γιάννης Λεάκος, στο ρόλο του Βαλόντια, έγραψε ιστορία. Καλώς ή κακώς (δεν ξέρω, τελικά, αν κάποιος πρέπει να κλέβει την παράσταση ως είθισται να λέμε στο θέατρο ή να τηρούνται κάποιες ισορροπίες ανάμεσα στους ηθοποιούς) ξεχώρισε με ταχύτητα φωτός. Έξοχος.

ΤΟ ΒΗΜΑ 16-11-2014

Λουίζα Αρκουμανέα

Τα άνθη του Κακού

Ένας από τους θερμότερους υπέρμαχους της κλασικής παιδείας, ο άγγλος ποιητής και θεωρητικός Μάθιου Αρνολντ, έγραφε στα τέλη της δεκαετίας του 1860 στο έργο του με τίτλο «Culture and Anarchy»: «ο πολιτισμός επιδιώκει να απαλείψει τις κοινωνικές τάξεις- να καταστήσει ό,τι καλύτερο έχει ποτέ σκεφτεί και γνωρίσει ο άνθρωπος διαθέσιμο σε όλους- να βοηθήσει τους ανθρώπους να ζήσουν σε μια ατμόσφαιρα γλυκύτητας και φωτός». Η αισιοδοξία της βικτωριανής εποχής, όταν η Αγγλία βίωνε τη μεγαλύτερη οικονομική, βιομηχανική και τεχνολογική άνθηση της υπό το άγρυπνο βλέμμα της βασίλισσας, φαντάζει πλέον, εδώ και δεκαετίες, αφελής. Το τότε κυρίαρχο αίσθημα προόδου, η πεποίθηση που κληρονομήσαμε από τον Διαφωτισμό, ότι η Ιστορία - παρά τα πισωγυρίσματα, τις παρεκκλίσεις, τις πρόσκαιρες αποτυχίες και τα αδιέξοδα - βαδίζει μπροστά, καταποντίστηκε εκκωφαντικά μέσα στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα, όταν ο άνθρωπος έκανε την Κόλαση πραγματικότητα επί της Γης. Οι στοχαστές ούτε διανοούνταν να αμφισβητήσουν τη δυνατότητα των ανθρωπιστικών επιστημών να εξανθρωπίζουν. Όπου ανθεί η παιδεία, πίστευαν, η βαρβαρότητα της άγνοιας ηττάται οικτρά. «Τώρα πια ξέρουμε πως δεν είναι έτσι» γράφει ο Τζορτζ Στάινερ στην εξαιρετική μελέτη του «Στον πύργο του Κυανοπώγωνα»*. «Ξέρουμε πως η τυπική υπεροχή και η αριθμητική εξάπλωση της εκπαίδευσης δεν αντιστοιχούν σε μεγαλύτερη κοινωνική σταθερότητα και ποντική ορθολογικότητα Οι ευαπόδεικτες αρετές του γυμνασίου ή του λυκείου δεν εγγυώνται το πώς και το αν θα ψηφίσει η πόλη στο επόμενο δημοψήφισμα...». Πού απέτυχε το κοσμικό δόγμα ηθικής και πολιτικής προόδου μέσω της παιδείας; Το ερώτημα περνάει από το μυαλό μας όταν συναντούμε το θεατρικό έργο της Λουντμίλα Ραζουμόβσκαγια. Τέσσερις τελειόφοιτοι μαθητές επισκέπτονται τη δασκάλα τους Ελένα στο διαμέρισμά της με απώτερο σκοπό να της αποσπάσουν ένα κλειδί: το κλειδί του θησαυροφυλακίου όπου φυλάγονται τα γραπτά των τελικών εξετάσεών τους, στις οποίες απ’ ό,τι φαίνεται οι δύο από αυτούς, ο Πάσα και ο Βίτια, δεν τα πήγαν τόσο καλά. Στην αρχή οι επισκέπτες καλοπιάνουν την οικοδέσποινα με δωράκια, λογάκια, χαμόγελα κ.ο.κ. Εκείνη δεν υποψιάζεται τίποτε, μόνο συγκινείται από την πρωτοβουλία τους. Και όταν της ζητάνε να τους βοηθήσει για να μην καταστραφούν - αν αποτύχουν, να μπουν σε κάποια σχολή, τότε θα πρέπει να πάνε στον στρατό - εκείνη προτείνει να τους κάνει ιδιαίτερα μαθήματα ώστε να περάσουν τις εξετάσεις του χρόνου. Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, έτσι τουλάχιστον πιστεύουν οι τέσσερις φίλοι, άλλος λιγότερο, άλλος περισσότερο αποφασισμένος να φτάσει στα άκρα όσον αφορά την αυστηρή ιδεαλίστρια δασκάλα που μοιάζει γαντζωμένη σε ακατανόητα για τους νεαρούς ιδανικά. «Αν έστω ένας πει Όχι στο βασίλειο του Κακού, τότε το Κακό θα υποχωρήσει και η καλοσύνη και η δικαιοσύνη θα θριαμβεύσουν» λέει η αγαπητή Ελένα και οι τέσσερις τους φυσικά μόνο σε γέλια μπορούν να ξεσπάσουν: τα ρομαντικά κλισέ της μοναχικής δασκάλας καθόλου δεν βοηθούν στη συνειδητοποίηση της πλάνης τους. Επιμένουν ότι το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι η καλοπέραση, η αναγνώριση, η εξουσία, ο πλουτισμός, η επιτυχία με κάθε κόστος: «Εμείς θέλουμε να κάνουμε business» λέει ο Βαλόντια, ο πιο αδίστακτος και κοινωνικά προνομιούχος της ομάδας- «η Ρωσία πάντα έπασχε από έλλειψη πρακτικών ανθρώπων. Η Ρωσία θα σωθεί από τη νέα γενιά πραγματικών businessmen». Ακόμη και ο υποτιθέμενος διανοούμενος της ομάδας, ο Πάσα, φανατικός του Ντοστογέφσκι, δεν διστάζει να «πουλήσει» την κοπέλα του Λιάλια ως μέσο εκβιασμού της αμετακίνητης Ελένας. Μπορεί το έργο της Ραζουμόβσκαγια, γραμμένο στην υπό κατάρρευση Σοβιετική Ενωση του Μπρέζνιεφ, να απαγορεύθηκε λίγο καιρό μετά το πρώτο του ανέβασμα το 1982, σήμερα όμως δεν μοιάζει τόσο προκλητικό όσο ίσως φάνταζε τότε στα μάτια των Αρχών. Και αν στη μορφή του Βολόντια ανιχνεύουμε τους σημερινούς ρώσους μεγαλοεπιχειρηματίες, υποστηρικτές του συστήματος Πούτιν, η ρητορική του κειμένου ακούγεται πλέον ξεθυμασμένη, και οι διάλογοι που αφορούν το χάσμα γενεών υπερβολικά γνώριμοι - έως «καμένοι». «Εσάς βλέπουμε κι από παιδιά μαθαίνουμε να λέμε ψέματα. Είμαστε δικά σας παιδιά, δικά σας, εσείς μας γεννήσατε» κατηγορούν την Ελένα οι μαθητές της που κατηγορούν και τους γονείς τους στο ίδιο στυλ. Παρά την κουραστική αίσθηση τετριμμένου που αναδίδει το κείμενο, υπάρχουν ωστόσο στοιχεία ψυχολογικού θρίλερ στην πλοκή του που θα μπορούσαν να το καταστήσουν ενδιαφέρον ως θέαμα. Δυστυχώς, η σκηνοθεσία της Ελένης Σκότη δημιουργεί την εντύπωση ότι η δράση εκτυλίσσεται στο πλαίσιο μιας μαθητικής σύναξης, που μπορεί να βγαίνει εκτός ελέγχου τελικά, αλλά χωρίς πραγματικά να μας πείθει πως κάτι σοβαρό διακυβεύεται σε αυτή την ιστορία. Υπάρχει αμηχανία στις κινήσεις και στα στησίματα, οι ηθοποιοί παραδίδονται τακτικά σε γλυκερότητες, ψεύτικα εφηβικά «νάζια» - κυρίως οι Ηρώ Πεκτέση (Λιάλια) και ο Χρήστος Κοντογεώργης (Βίτια) -, τα οποία στερούν κάθε αίσθηση φυσικότητας από την εξέλιξη. Η Αριέττα Μουτούση δεν αποκαλύπτει ποτέ το βάθος της ηρωίδας της: ναι, είναι λίγο στυφή, αφελώς ρομαντική, αλλά η αίσθηση ενός ιδεαλιστή ανθρώπου που βρίσκεται ξαφνικά εγκλωβισμένος και αντιμέτωπος με τη σύγχρονη αγριότητα δεν αποδίδεται ποτέ ολοκληρωμένα.

κλικ εδώ για την σελίδα παρουσίασης της παράστασης >>>

 

Copyright © 2005 Epikolono theatre. All rights reserved - Terms and Conditions - Designed by MOZAIK
συμμετοχή στο
design και την τελική και συνεχή επιμέλεια έχει ο Γιώργος Χατζηνικολάου